Bron: De kracht van gehechtheid, Diane Poole Heller
In dit blog leg ik uit wat een veilige gehechtheidsstijl inhoudt en wat het juist níet is. Ook bekijken we wat het je oplevert om te weten hoe je in je vroege jaren gehecht bent.
Wat levert het je op?
Wanneer je meer weet over je eigen gehechtheidsstijl en de patronen die daaruit voortvloeien, kun je situaties minder persoonlijk opvatten en meer compassie ontwikkelen voor jezelf en voor anderen. Door inzicht te krijgen in je gehechtheidsgeschiedenis begrijp je beter waarom bepaalde patronen zich steeds herhalen.
Veel van wat er gebeurt in volwassen relaties vindt zijn oorsprong in vroegkinderlijke interacties die we ons vaak niet bewust kunnen herinneren. Dit inzicht helpt je los te komen van schuldgevoelens die je jezelf of anderen toeschrijft bij relationele problemen. Door jezelf beter te begrijpen, krijg je ook meer ruimte om anderen te begrijpen en te zien wat zij meemaken.
Dit draagt bij aan je heling en helpt je stap voor stap richting een veiliger gehechtheid. Daardoor vergroot je je vermogen om lief te hebben. Veilige gehechtheid zorgt voor een beter gereguleerd zenuwstelsel, waardoor problemen je minder uit balans brengen. Je wordt veerkrachtiger, leert beter omgaan met jezelf, en wordt bewuster van je eigen gedachten, gevoelens en reacties. Daarnaast voel je beter aan wat er in een ander omgaat, waardoor je je opener en kwetsbaarder opstelt – zowel voor jezelf als voor hun ervaringen.
Met veilige gehechtheid ervaar je sterker wat goed is voor jezelf, voor anderen, voor de natuur en voor je omgeving. Je ontdekt je vermogen om je werkelijk te verbinden, meer intimiteit te ervaren, authentieker te zijn en veilig kwetsbaar te blijven.
Wat houdt veilige gehechtheid in?
Soms lijkt veilige gehechtheid onbereikbaar, maar zij is altijd aanwezig om ontdekt, opgeroepen en geleefd te worden. Het is geen eindstation, maar een continu proces. Er bestaat een brede schaal tussen onveilig en veilig gehecht, waarop je meestal beide elementen in jezelf herkent. Vanuit vele plekken op de schaal kun je prima functioneren.
Hoe meer je richting veilige gehechtheid verschuift, hoe soepeler je relaties verlopen. Je reageert minder vanuit impuls, bent meer beschikbaar voor verbinding en kunt bij anderen ook gemakkelijker de veilige delen aanspreken. Dat betekent niet dat onveilige patronen helemaal verdwijnen – vaak worden ze milder, herken je ze sneller en weet je beter hoe je jezelf kunt ondersteunen. Dit alles wijst al op groei richting een veiliger gehechtheid.
Wat is het níet?
Vroeger werd vaak gezegd: “Je hebt een huis, ouders en eten, dus niet zeuren, je hebt het goed.” Een veilige gehechtheid vraagt echter meer dan alleen basisvoorzieningen. Het betekent ook niet dat je altijd alles krijgt wat je wilt, dat je verwend wordt, dat het leven altijd vlekkeloos verloopt of dat je ouders perfect zijn.
Psychologisch onderzoek en de Polyvagaal Theorie laten zien dat een kind al veilig kan hechten wanneer ouders in ongeveer 30% van de gevallen adequaat reageren op zijn of haar behoeften. Dat betekent niet dat je de overige 70% een slechte ouder bent, maar juist dat veilige gehechtheid haalbaar is wanneer we ons best doen op een ontspannen en liefdevolle manier.
Wat is het wél?
Bescherming
Voor kinderen betekent veilige gehechtheid dat ze zich verzorgt en beschermt/bewaakt voelen door hun ouders of verzorgers. Deze bescherming vormt de basis voor zelfzorg en voor het vermogen om zichzelf te reguleren ook in interactie met een ander. Als volwassene voel je je hierdoor veilig bij geliefden, vrienden en in je gemeenschap, en ontwikkel je de neiging om ook anderen te beschermen.
Aanwezigheid en ondersteuning
Kinderen met veilige gehechtheid ervaren ouders die écht aanwezig zijn: zij steunen, begrijpen en komen voor hen op. In volwassen relaties betekent dit dat je je gekend en gewaardeerd voelt. Veilige gehechte mensen zoeken steun als ze dat nodig hebben en bieden steun aan anderen, zonder zichzelf te verliezen.
Autonomie en inter-afhankelijkheid
Bescherming en ondersteuning vormen de basis voor autonomie bij kinderen. Ouders hoeven niet elk detail te controleren, maar stemmen af: ze blijven op afstand als dat kan en stappen in wanneer dat nodig is. Ze laten je ontdekken en fouten maken en zijn er voor je als je weer thuiskomt en steun nodig hebt.
Hierdoor ontwikkelt zich naast autonomie ook interafhankelijkheid: de vaardigheid om steun te geven en te ontvangen, behoeften uit te drukken en wederkerigheid te ervaren. Als volwassene kun je soepel schakelen tussen alleen zijn en samen zijn, zonder dat dit je uit balans brengt.
Ontspanning
Een veilige relatie voelt ontspannen: je mag je verdediging laten zakken, jezelf zijn, lachen, creatief en spontaan zijn. De relatie wordt dan gekenmerkt door plezier, luchtigheid en diepgang op een natuurlijke manier. Grenzen en consequenties – zeker bij kinderen – horen daar ook bij. Veiligheid betekent dus nabijheid én begrenzing.
Vertrouwen
Veilig vertrouwen gaat dieper dan weten dat iemand op tijd komt of een afspraak nakomt. Het is de overtuiging dat de wereld in essentie goed en betrouwbaar is, zelfs op moeilijke momenten. Dit vertrouwen ontstaat door positieve ervaringen in de kindertijd.
Wie relationele wonden opliep, kan moeite hebben met vertrouwen – door achterdocht of juist blind vertrouwen. Veilige gehechtheid betekent een balans vinden: een fundamenteel positief vertrouwen combineren met gezond onderscheidingsvermogen. Dit soort vertrouwen zorgt voor zelfredzaamheid en maakt authentieke vergeving mogelijk. Het vormt een basis voor veerkracht: het vermogen om terug te veren na tegenslag. Je blijft optimistisch, weet je bronnen van steun te vinden en zoekt naar oplossingen.
Wat kun je doen om richting veilige gehechtheid te groeien?
- Luisteren met echte aanwezigheid, naar jezelf en naar anderen.
- Aanwezig zijn: kijk mee naar het dansje van je vriendin of geef een vriend een omhelzing als hij verdrietig is.
- Samen aandacht delen in activiteiten.
- Afstemmen: voel in, vraag steun, geef steun. Herken wie je nabijheid kan geven en wie niet.
- Rituelen rondom komen en gaan: een omhelzing, woorden of een klein gebaar bij begroeten en afscheid nemen. Mensen zijn gevoelig voor het naderen en weggaan van elkaar. Geef jezelf tijd om ergens aan te komen of weg te gaan.
- Oogcontact en expressie: nodigen uit tot verbondenheid, zonder dwang. Het is belangrijk dat het oogcontact natuurlijk gebeurt en niet geëist wordt. Even wegkijken en weer terugkijken is een natuurlijke beweging om de spanning die het contact kan opleveren te doorbreken.
- Spelen en plezier maken.
- Contact onderhouden: door berichten, aanraking of samenzijn. En als het even niet lukt dan leg je het (later) uit.
- Goedmaken: leer breuken in relaties te herstellen. Dit versterkt de band. Niemand is altijd aanwezige met zijn aandacht en wij schieten soms gemakkelijke in oude reacties. Dat is oké in een relatie wanneer je de breuk ook weer herstelt. Het maakt dan niet uit wie daarmee begint. Goedmaken is essentieel voor een veilige gehechtheid. Het is belangrijk om een verzoening te leren herkennen en waarden, accepteren en om zelf het initiatief te kunnen nemen om het goed te maken met de ander.
- Openstaan voor de reactie van de ander: Probeer je automatische piloot uit te schakelen. We reageren vaak op wat wij verwachten wat iemand doet of zegt. Samen nieuwe dingen uitproberen kan je hierbij helpen.
- Gebruik maken van hulpbronnen: natuur, beweging, ademhaling, herinneringen, kunst. Wat geeft jou een goed gevoel? Wat geeft jou rust? Deze hulpbronnen helpen jezelf te reguleren wanneer je je onveilig of angstig voelt. Richt je vaker op programma’s die veilige gehechtheid laten zien in plaats van gewelddadige films of series met disfunctionerende familie-patronen. Besef je dat je wordt beïnvloed door wat je ziet.
- Oog hebben voor het goede in je leven. Wat gaat er goed? Waarin voel jij positiviteit? Het is belangrijk om daar aandacht aan te besteden, het te zien en te voeden, zonder de moeilijke zaken te vergeten. Het lukt ons niet om te groeien als wij alleen zien wat er niet goed gaat óf alleen zien wat er wel goed gaat. Beiden heeft aandacht nodig.
“Zoals planten naar de zon groeien, zo bloeien wij op als wij ons oriënteren op veilige gehechtheid.” – Diane Poole Heller (p.83)
Wil je meer groeien richting veilige gehechtheid en jouw ‘radar’ om het te herkennen ontwikkelen? Laat het me weten – dan kijken we samen of sessies daarbij kunnen helpen. Wil je zelf alvast oefenen? Stuur me een bericht, dan ontvang je een pdf met oefeningen die je hierbij ondersteunen.
Disclaimer: Dit is een zeer beperkt blog over de veilige gehechtheidsstijl. Ik heb zo goed mogelijk deze stijl proberen uit te leggen maar houdt er rekening mee dat er veel meer nuances zijn en verdiepingen op wat ik schrijf. Hiervoor adviseer ik je om een aantal sessies in te plannen om samen dieper te kijken naar jouw gehechtheidsstijl en wat je hierin zou willen en kunnen.